Poljoprivreda

2015-05-05-18-18-25-362.jpg

Zemljište je složena, dinamična prirodna tvorevina, nastala kao rezultat djelovanja niza pedogenetskih i ekoloških faktora. To su prije svega: matični supstrat, reljef, klima, živi organizmi (biljke-u prvom redu), vrijeme (starost terena), antropogeni faktor i dr. Svi ovi činioci djeluju zajedno i kompleksno, pri čemu, zavisno od uslova, svaki činilac može imati veću ili manju ulogu, a rezultat njihovog djelovanja su različiti tipovi zemljišta.
Na području, koje zahvata opština Stanari, zemljište je grupisano u dva tipa:

  •  Automorfna i
  • Hidromorfna.

Automorfna zemljišta prostiru se jednim dijelom na ravničarskom, a znatno više na brežuljkasto-brdovitom reljefu. Hidromorfna zemljišta se prostiru pretežno na ravnim formama reljefa, a manje na blažim padinama.

Prema ekološko-vegetacijskoj rejonizaciji BiH, područje Stanara se nalazi u pripanonskoj oblasti, odnosno sjeverno-bosanskom području. U pedološkom smislu, riječ je o izuzetno heterogenom prostoru, kako sa aspekta pedogenetskih faktora, tako i sa aspekta dosadašnjih antropogenetskih uticaja. U pitanju je područje veličine oko 161 kilometar kvadratni, koje je najvećim dijelom brežuljkastih predjela, nadmorske visine najniže kote 138 metara do najviše 343 metra, ispresijecano manjim vodenim tokovima (Ukrina, Radnja, Ostružnja i Ilova). Najzastupljenije je poljoprivredno zemljište (55,00%) i rudno zemljište (0,13%). Ovaj prostor je u sastavu stočarsko-ratarsko-voćarsko-vinogradarskog regiona. U suštini, ovo podrazumijeva da se radi o rejonu u kome naglasak treba biti na voćarskoj i vinogradarskoj proizvodnji uz nešto izraženije ratarstvo i stočarstvo.

eko-traktor.jpg

Kao privredna djelatnost, poljoprivreda se odlikuje brojnim specifičnostima. Zemljište, kao objektivni uslov poljoprivredne proizvodnje, svojim osobinama u velikoj mjeri određuje proizvodne i ekonomske efekte koji se ostvaruju u ovoj privrednoj djelatnosti.
Svojim odlikama zemljište prije svega utiče na mogućnost organizovanja poljoprivredne proizvodnje na određenoj lokaciji. Takođe, specifičnosti zemljišta određuju stepen intenzivnosti proizvodnje, način gazdovanja, visinu prinosa i ulaganja po jedinici površine.
Bez obzira na dostignuti nivo njenog razvoja, poljoprivreda je privredna djelatnost čiji efekti po pravilu zavise od prirodnih, prije svega klimatskih uslova.9
Područje opštine Stanari sa nadmorskom visinom od 138 do 343 m, ima ekološke uslove koji odgovaraju razvoju poljoprivrede. Umjereno-kontinentalna klima uz povoljnu konfiguarciju zemljišta, stvara uslove za razvoj poljoprivredne proizvodnje.
Jedan od najznačajnijih faktora za razvoj poljoprivrede je položaj zemljišta u odnosu na saobraćajne tokove. On utiče na razvoj poljoprivrede u više različitih domena, i to kako u sferi proozvodnje, tako i promet poljoprivrednih proizvoda. Saobraćaj djeluje kao značajan faktor unaprjeđenja poljoprivredne proizvodnje, a isto tako i povezivanja poljoprivrednog proizvođača za tržište. Saobraćajna povezanost poljoprivrednog zemljišta unutar opštine na zadovoljavajućem je nivou, ali i sa širim okruženjem.

Struktura poljoprivrednog zemljišta, na teritoriji opštine Stanari, je sljedeća:

  • oranične površine pod usjevima-žita, industrisjko bilje, ljekovito i aromatično bilje, povrtarsko bilje, jagodičasto i bobičasto voće, stočno krmno bilje, ostali zasadi na oranicama i baštama, ugari i neobrađeno oranice i bašte (P 2214 ha)
  • voćnjaci (P 339 ha);
  • livade (P 126 ha);
  •  pašnjaci (P 311 ha);

U strukturi poljoprivrednog zemljišta dominiraju njive sa preko 75% učešća, na drugom mjestu su pašnjaci, a livade i voćnjaci su na trećem mjestu. Udio poljoprivrednog zemljišta na teritoriji opštine Stanari iznosi 40,44% (6510,565 ha).

Broj registrovanih poljoprivrednih gazdinstava po naseljenim mjestima, odnosno površini posjeda

Naselje 0-1ha 1-3ha 3-5ha 5-10ha >10 ha Ukupno
Jelanjska 3 6 2 11
Cvrtkovci 3 4 8 6 1 22
Brestovo 2 4 8 5 19
Mitrovići 2 4 4 1 11
Osredak 1 1 2 1 5
Cerovica 1 2 2 2 7
Ostružnja Gornja 1 3 4
Ostružnja Donja 1 2 3 6
Stanari 1 1 2
Dragalovci 2 2
Raškovci 1 1
Ljeb 1 1 2
Radnja Donja 1 1
Ukupno 9 18 31 28 7 93

Analizirajući podatke o broju registrovanih poljpoprivrednih gazdinstava na teritoriji opštine Stanari, zaključuje se sljedeće:

  • ukupan broj registrovanih poljoprivrednih gazdinstava je 93;
  • najveći broj ih je na teritoriji naseljenog mjesta Cvrtkovci;
  • po površini, najviše ih je od 3 do 10 ha;
  •  poljoprivredna gazdinstva preko 10 ha površine nalaze se okvirima sljedećih naseljenih mjesta: Jelanjska, Cvrkovci, Mitrovići, Osredak i Cerovica.

Obzirom na istražene i ekonomski verifikovane velike rezerve mineralno-energetskih i drugih pratećih sirovina (ugalj, glina-bentonit, pijesak, šljunak), za čiju eksploataciju su rezervisane značajne površine, i obzirom da je teritorija ispresijecana postojećim i saobraćajnicama u izgradnji (pruga, magistralni putevi i autoput), nema realnih pretpostavki za intenzivniju proizvodnju nekih poljoprivrednih kultura. Međutim, baš ta činjenica upućuje na zaključak da je ovo područje, imajući u vidu strukturu vegetacije, reljef terena, hidrološke uslove, stepen urbanizacije te razmještaj stanovništva i njegove tradicionalne navike, pogodno za razvoj kombinovane poljoprivredno-stočarsko-voćarske proizvodnje.

Stočarstvo
Stočarstvo ima višestruki značaj za ukupnu ekonomiju. Stočarstvo oplemenjuje biljne proizvode niske hranidbene vrijednosti u visokovrijednoj ljudskoj hrani. Stočarstvo zapošljava kontinuirano u toku cijele godine, radnu snagu sa poljoprivrednim gazdinstvom i tako znatno povećava ukupni dohodak gazdinstva. Pored ratarstva, voćarstva i povrtlarstva, stočarstvo je jedan od osnovnih uslova za demografsku pokrivenost prostora koji ostaje demografski pust bez ove proizvodnje.

Vrsta stoke Goveda Svinje Ovce Živina
Stanari 1420 6090 1100 27.150

Ratarstvo

Na području opštine Stanari, najveću površinu zazuzimaju žita (kukuruz za zrno, merkantilni; pšenica, merkantilna (ozima)), te stočno krmno bilje (djetelina, lucerka).

Najveći prinos, izražen u tonama je kod kukuruza, pšenice i lucerke.

Površina i prinosi ratarskih kultura na području opštine Stanari:

Vrste usjeva P (ha) Prosječan prinos kg/ha Ukupan prinos t Vrsta usjeva P (ha) Prosječan prinos kg/ha Ukupan prinos  t
Žita 773 Paprika 7 4571 32
Pšenica (merkantilna (ozima)) 163 4300 700,9 Krastavac 1 35000 35
Raž (ozima i jara) 0,2 3500 0,7 Salata zelena 0,03
Ječam (ozimi i jari) 26 4000 10,4 Karfiol 0,1
Zob (ozima i jara) 10 Špina 0,2
Kukuruz, za zrno, merkantilni 550 4000 2200 Ostalo (tikva, tikvica, patlidžan, peršun, celer, blitva, cvekla) 0,7
Tritikalne 24 5900 141,6 Stočno krmno bilje 499,5
Industrijsko bilje 1 Djetelina 261 2199 574
Soja 1 2000 2 Lucerka 187 2800 523,6
Povrtlarsko bilje 128,1 Stočna repa 0,15
Krompir, merkantilni (rani i kasni) 50 14000 700 Kukuruz za krmu (silažni kukuruz) 2,2 33182 73
Mrkva 4 15000 60 Mješavina trava i leguminoza (travni-djetalinske smješe) 47 11000 517
Luk crni 10 10000 100 Ostalo krmno bilje (lupina, esparzeta) 2,2
Pasulj (za zrno i mahunu) 30 800 24
Grašan (za zrno i mahunu) 6 1333 8
Kupus i kelj 8 10000 80
Paradajz 7 7000 49

 

Voćarstvo
Na teritoriji opštine, voćnjaci zauzimaju površinu od 339 ha11.
Najzastuljenija je proizvodnja jabuke, s tim da je prosjek prinosa po stablu/kg manji nego na republičkom nivou (Stanari 12, RS 15,7), po poslednjim dostupnim podacima iz 2013. godine.
Pored ovih vrsta, u ukupnoj voćarskoj proizvodnji, veliki broj stabala otpada na šljivu i krušku gdje se na terenu, pored kulturnih (modernih) sorti, može naći obilje dobrog autohtonog sortimenta, koji u eri ekološke proizvodnje, bez ili sa smanjenom upotrebom hemije, ima budućnost i tržište, kako na domaćem tako i na stranom tržištu.

Ostvareni prinos voća na teritoriji opštine Stanari:

 Vrsta voća Broj stabala sposobnih za rod Prosječan prinos  kg/ha Ukupan  t
 Jabuke 15 234  12 182
 Kruške 5 078 10  50
 Šljive 7 617 9 68