Poljoprivreda

 

eko-traktor.jpg

Zemljište je složena, dinamična prirodna tvorevina, nastala kao rezultat djelovanja niza pedogenetskih i ekoloških faktora. To su prije svega: matični supstrat, reljef, klima, živi organizmi (biljke-u prvom redu), vrijeme (starost terena), antropogeni faktor i dr. Svi ovi činioci djeluju zajedno i kompleksno, pri čemu, zavisno od uslova, svaki činilac može imati veću ili manju ulogu, a rezultat njihovog djelovanja su različiti tipovi zemljišta.
Na području, koje zahvata opština Stanari, zemljište je grupisano u dva tipa:

  •  Automorfna i
  • Hidromorfna.

Automorfna zemljišta prostiru se jednim dijelom na ravničarskom, a znatno više na brežuljkasto-brdovitom reljefu. Hidromorfna zemljišta se prostiru pretežno na ravnim formama reljefa, a manje na blažim padinama.

Prema ekološko-vegetacijskoj rejonizaciji BiH, područje Stanara se nalazi u pripanonskoj oblasti, odnosno sjeverno-bosanskom području. U pedološkom smislu, riječ je o izuzetno heterogenom prostoru, kako sa aspekta pedogenetskih faktora, tako i sa aspekta dosadašnjih antropogenetskih uticaja. U pitanju je područje veličine oko 161 kilometar kvadratni, koje je najvećim dijelom brežuljkastih predjela, nadmorske visine najniže kote 138 metara do najviše 343 metra, ispresijecano manjim vodenim tokovima (Ukrina, Radnja, Ostružnja i Ilova). Najzastupljenije je poljoprivredno zemljište (55,00%) i rudno zemljište (0,13%). Ovaj prostor je u sastavu stočarsko-ratarsko-voćarsko-vinogradarskog regiona. U suštini, ovo podrazumijeva da se radi o rejonu u kome naglasak treba biti na voćarskoj i vinogradarskoj proizvodnji uz nešto izraženije ratarstvo i stočarstvo.

Kao privredna djelatnost, poljoprivreda se odlikuje brojnim specifičnostima. Zemljište, kao objektivni uslov poljoprivredne proizvodnje, svojim osobinama u velikoj mjeri određuje proizvodne i ekonomske efekte koji se ostvaruju u ovoj privrednoj djelatnosti.
Svojim odlikama zemljište prije svega utiče na mogućnost organizovanja poljoprivredne proizvodnje na određenoj lokaciji. Takođe, specifičnosti zemljišta određuju stepen intenzivnosti proizvodnje, način gazdovanja, visinu prinosa i ulaganja po jedinici površine.
Bez obzira na dostignuti nivo njenog razvoja, poljoprivreda je privredna djelatnost čiji efekti po pravilu zavise od prirodnih, prije svega klimatskih uslova.9
Područje opštine Stanari sa nadmorskom visinom od 138 do 343 m, ima ekološke uslove koji odgovaraju razvoju poljoprivrede. Umjereno-kontinentalna klima uz povoljnu konfiguarciju zemljišta, stvara uslove za razvoj poljoprivredne proizvodnje.
Jedan od najznačajnijih faktora za razvoj poljoprivrede je položaj zemljišta u odnosu na saobraćajne tokove. On utiče na razvoj poljoprivrede u više različitih domena, i to kako u sferi proozvodnje, tako i promet poljoprivrednih proizvoda. Saobraćaj djeluje kao značajan faktor unaprjeđenja poljoprivredne proizvodnje, a isto tako i povezivanja poljoprivrednog proizvođača za tržište. Saobraćajna povezanost poljoprivrednog zemljišta unutar opštine na zadovoljavajućem je nivou, ali i sa širim okruženjem.

Struktura poljoprivrednog zemljišta, na teritoriji opštine Stanari, je sljedeća:

  • oranične površine pod usjevima-žita, industrisjko bilje, ljekovito i aromatično bilje, povrtarsko bilje, jagodičasto i bobičasto voće, stočno krmno bilje, ostali zasadi na oranicama i baštama, ugari i neobrađeno oranice i bašte,
  • voćnjaci,
  • livade,
  •  pašnjaci.

U strukturi poljoprivrednog zemljišta dominiraju njive sa preko 75% učešća, na drugom mjestu su pašnjaci, a livade i voćnjaci su na trećem mjestu. Udio poljoprivrednog zemljišta na teritoriji opštine Stanari iznosi 40,44%.

S obzirom na istražene i ekonomski verifikovane velike rezerve mineralno-energetskih i drugih pratećih sirovina (ugalj, glina-bentonit, pijesak, šljunak), za čiju eksploataciju su rezervisane značajne površine, i obzirom da je teritorija ispresijecana postojećim i saobraćajnicama u izgradnji (pruga, magistralni putevi i autoput), nema realnih pretpostavki za intenzivniju proizvodnju nekih poljoprivrednih kultura. Međutim, baš ta činjenica upućuje na zaključak da je ovo područje, imajući u vidu strukturu vegetacije, reljef terena, hidrološke uslove, stepen urbanizacije te razmještaj stanovništva i njegove tradicionalne navike, pogodno za razvoj kombinovane poljoprivredno-stočarsko-voćarske proizvodnje.

Stočarstvo
Stočarstvo ima višestruki značaj za ukupnu ekonomiju. Stočarstvo oplemenjuje biljne proizvode niske hranidbene vrijednosti u visokovrijednoj ljudskoj hrani. Stočarstvo zapošljava kontinuirano u toku cijele godine, radnu snagu sa poljoprivrednim gazdinstvom i tako znatno povećava ukupni dohodak gazdinstva. Pored ratarstva, voćarstva i povrtlarstva, stočarstvo je jedan od osnovnih uslova za demografsku pokrivenost prostora koji ostaje demografski pust bez ove proizvodnje.

Ratarstvo

Na području opštine Stanari, najveću površinu zazuzimaju žita (kukuruz za zrno, merkantilni; pšenica, merkantilna (ozima)), te stočno krmno bilje (djetelina, lucerka).

Najveći prinos, izražen u tonama je kod kukuruza, pšenice i lucerke.

Voćarstvo

Najzastuljenija je proizvodnja jabuke, a, pored jabuke, u ukupnoj voćarskoj proizvodnji veliki broj stabala otpada na šljivu i krušku gdje se na terenu, pored kulturnih (modernih) sorti, može naći obilje dobrog autohtonog sortimenta, koji u eri ekološke proizvodnje, bez ili sa smanjenom upotrebom hemije, ima budućnost i tržište, kako na domaćem tako i na stranom tržištu.